ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΒΥΣΣΟΥ

ΜΗΝΥΜΑΤΑ  

Download Greek Fonts       grflag.gif (8063 bytes)     Κατεβάστε ελληνικές γραμματοσειρές

ΘΕΟΔΩΡΟΣ Δ. ΔΑΛΑΚΟΓΛΟΥ

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΒΥΣΣΟΥ

Η ομιλία με θέμα "Λίγα λόγια για την ιστορία της Αναβύσσου" έγινε στις 18 Αυγούστου 2000, στο αμφιθέατρο της Παλαιάς Φώκαιας στα πλαίσια των εκδηλώσεων Φωκαϊκα 2000 που οργάνωσε η Κοινότητα Παλαιάς Φώκαιας.

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα σας

Πριν από 2500 χρόνια σε τούτα εδώ τα χώματα άνθισε ένας λαμπρός πολιτισμός, μοναδικός στην ανθρώπινη ιστορία. Πάνω του στηρίχθηκε κατά την Αναγέννηση ο ευρωπαϊκός πολιτισμός.
Δεν μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους, που θα είχε φτάσει σήμερα ο πολιτισμός, αν οι φανατικοί δεν κατέστρεφαν με μίσος το μεγαλύτερο μέρος των υλικών και πνευματικών επιτευγμάτων των αρχαίων ελλήνων. Αν οι έλληνες είχαν αφεθεί να συνεχίσουν τον δρόμο τους.

Και τώρα εμείς που ζούμε σε αυτά τα ίδια χώματα, καμαρώνουμε ότι είμαστε απόγονοι τους. Όχι φίλοι μου, είμαστε κακοί κληρονόμοι τους.

Γνωρίζετε ότι ακόμη δεν έχουν εκδοθεί στα ελληνικά όλα τα έργα των αρχαίων που έχουν σωθεί;

Γνωρίζετε ότι ένας εκδοτικός οίκος, που ηρωικά αποφάσισε να κάνει αυτό το σπουδαίο έργο, κινδυνεύει να κλείσει, γιατί κανείς ούτε το κράτος ούτε οι λογής λογής χορηγοί δεν τον βοήθησαν; Πόσοι από μας έχουν διαβάσει έστω και ένα αρχαίο έργο; Πόσοι έχουν δει μια αρχαία τραγωδία στην Επίδαυρο; Πόσοι έχουν ανέβει στον ιερό βράχο της Ακρόπολης;

Αυτός είναι και ο σκοπός της αποψινής ομιλίας. Εμείς που σήμερα ζούμε στα ίδια χώματα, που εκείνοι μεγαλούργησαν, πρέπει να μάθουμε για εκείνους, και να σεβαστούμε τα ίχνη που άφησαν. Τα ίχνη που μας θυμίζουν το μεγαλείο που μπορεί να φτάσει ένας λαός όταν είναι ελεύθερος και έχει για μοναδικό οδηγό του τον λόγο την λογική.

ΟΡΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΑΝΑΒΥΣΣΟΥ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΔΗΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ.

Η αρχαία Αθήνα, κατά την διοικητική διαίρεση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας από τον Κλεισθένη στις αρχές του 5ου αιώνα, ήταν χωρισμένη σε τρία μεγάλα διαμερίσματα (επαρχίες ας πούμε σημερινές) την παραλία, τα μεσόγεια και το Άστυ. Κάθε διαμέρισμα ήταν χωρισμένο σε Τριτύες (νομοί σημερινοί) και κάθε Τριτύς περιλάμβανε ένα αριθμό Δήμων. Την περιοχή μας καταλάμβανε η Τριτύς του Αναφλύστου που περιλάμβανε τον δήμο του Αναφλύστου, της Αιγιλίας των Θορών της Ατήνης, της Βήσας και της Αμφιτροπής. Επίσης στην ίδια περιοχή βρισκόταν και ο δήμος των Φρεαρίων χωρίς να ανήκει όμως στην Τριτή του Αναφλύστου.

Δηλαδή η Τριτύς του Αναφλύστου είχε περίπου τα όρια της περιοχής που μέχρι σήμερα λέμε Ανάβυσσο, από το Λαγονήσι μέχρι το Χάρακα και από την παραλία μέχρι το Πάνειον όρος (το Πανί).

Προσοχή, για να μην έχουμε παρεξηγήσεις, σε αυτή την γεωγραφική περιοχή της Αναβύσσου περιλαμβάνονται οι Κοινότητες Αναβύσσου Παλαιάς Φώκαιας, Σαρωνίδας και μεγάλα τμήματα των Δήμων Κερατέας και Καλυβίων.

Η σημερινή ονομασία Ανάβυσσος είναι προφανώς παραφθορά της αρχαίας ονομασίας Ανάφλυστος (Ανάβλυστος, Ανάβυσσος). Επίσης από παραφθορά προέρχονται και τα σημερινά ονόματα Μητροπίση της Κερατέας από το Αμφιτροπή, Όλυμπος από το Αιγιλία και Αρί από το Φρεάριοι.

Είναι καταπληκτικό το πως επέζησαν τα αρχαία ονόματα στην περιοχή παρ όλους τους κατακτητές, τις καταστροφές, και τις ερημώσεις που γνώρισε ο τόπος στην μακραίωνη ιστορία του.

Που ήταν ακριβώς όμως είναι η θέση αυτών των αρχαίων Δήμων; Οριστικές απαντήσεις δεν έχουν δοθεί από τους επιστήμονες. Θες οι επιδρομές των αρχαίων βαρβάρων θες οι επιδρομές των σημερινών βαρβάρων, λιγοστά επιφανειακά ίχνη έχουν απομείνει. Και μόνο οι αρχαίοι τάφοι που γλίτωσαν και ανασκάφηκαν καθώς και παλιοί χάρτες μπορούν να μας δώσουν κάποιες πληροφορίες.

Μαζί λοιπόν απόψε θα ιχνηλατήσουμε τα αχνάρια που άφησαν σε αυτή τη γη οι αρχαίοι μας πρόγονοι.

Σημαντικότατος βοηθός μας, εκτός από τα αρχαιολογικά ευρήματα, και τα αρχαία κείμενα, θα είναι ο χάρτης του Γερμανικού αρχαιολογικού Ινστιτούτου που εκπονήθηκε από το Κάουπερτ το 1887. Μικρότερης σημασίας αλλά χρήσιμοι επίσης είναι και χάρτης του Τσιφλικιού των Μάρκελων που αποτύπωσε το 1891 ο Λιντεμάγερ και ο χάρτης της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού του 1927.

Αυτοί οι τρεις χάρτες εκπονήθηκαν μια εποχή που η περιοχή μας ήταν σχεδόν τελείως έρημη. Από τα αρχαία χρόνια μέχρι το τέλος του προηγούμενου αιώνα ελάχιστες αλλαγές είχαν γίνει στην τοπογραφία της περιοχής. Και αυτό επειδή τον περισσότερο καιρό ήταν ακατοίκητη. Έτσι οι δρόμοι που βλέπουμε σε αυτούς τους χάρτες είναι οι αρχαίοι δρόμοι. Ειδικά ο γερμανικός χάρτης έχει αποτυπωμένα με ακρίβεια όλα τα αρχαία ερείπια που συνάντησε ο τοπογράφος και που σώζονταν μέχρι εκείνη την εποχή.

Αρχίζουμε λοιπόν από τον Δήμο του Αναφλύστου. Ήταν από τους μεγάλους Δήμους της Αθήνας και έστελνε στη βουλή 10 βουλευτές. Πήρε το όνομα από τον ήρωα Ανάφλυστο γιο του Τριζοίνα βασιλιά της Τριζοινίας. Όταν ο Βασιλιάς άφησε το βασίλειο του στον αδελφό του Πιτθέα και όχι στα δύο παιδιά του, οι γιοι του ο Ανάφλυστος και ο Σφήτος έφυγαν από την Τριζοινία και πέρασαν απέναντι στην Αττική. Ο ένας ίδρυσε τον δήμο του Αναφλύστου και ο άλλος τον δήμο του Σφήτου (σημερινό Κορωπί).

Αναφέρει συγκεκριμένα ο περιηγητής Παυσανίας, στα Κορινθιακα του... Τροιζίνος δε παίδες Ανάφλυστος και Σφήτος μετοικούσιν ες Αττικήν και οι Δήμοι τα ονόματα έχουσιν από τούτων....

Και για να μπούμε λίγο στα οικογενειακά τους. Κόρη του Πιτθέα δηλαδή αδελφή του Αναφλύστου, ήταν η Αίθρα που παντρεύτηκε τον Αιγαία, βασιλιά των Αθηνών και γέννησαν τον Θησέα, γνωστό ήρωα και κατόπιν βασιλιά της Αττικής. Ο δικός μας λοιπόν ο Ανάφλυστος ήταν θείος από μητέρα, του Θησέα.

Μια και μιλάμε για ονόματα να πούμε εδώ ότι η Σαρωνίδα πήρε και αυτή το όνομα της από τον Σάρωνα παλιότερο βασιλιά της Τριζοινίας ο οποίος έχτισε ένα ναό προς τιμήν της Άρτεμης που πήρε το όνομα Σαρωνίς.

Η θέση του κύριου οικισμού του Δήμου του Aναφλύστου δεν είναι γνωστή με βεβαιότητα. Ήταν σίγουρα κάπου κοντά στον κόλπο της Αναβύσσου και κοντά του υπήρχε και φρούριο. Αναφέρει συγκεκριμένα ο Ξενοφών ... εν τη προς μεσηβρίαν (θαλλάτη) τείχος εν Αναφλύστω, έστι δ εν προς άρκτον τείχος εν θορικώ, απέχει δε ταυτα απ αλλήλων αμφί τα εξήκοντα στάδια ... και προτείνει ακόμα ο Ξενοφών να γίνει άλλο ένα φρούριο στους λόφους πάνω από την Βήσα για να προστατευτούν τα μεταλλεία καλύτερα. Η γνώμη του μάλλον εισακούστηκε, γιατί σήμερα υπάρχει ένα αρχαίο τείχος στους λόφους πάνω από την Βήσα δυτικά του προφήτη Ηλία, στο μέρος που σήμερα το λέμε Καστέλα.

Άλλη αρχαία μαρτυρία για τη θέση του Αναφλύστου έχουμε από τον γεωγράφο Στράβωνα που έζησε το πρώτο π.Χ. αιώνα και περιγράφει τους δήμους της παραλίας ως εξής ... μετά δε τον Πειραιά Φαληρείς Δήμος εν τη εφεξής παραλία ειθ Αλιμούσιοι, Αιξωνείς, Αλαιείς οι Αιξωνικοί, Αναργυράσιοι, είτα θοραιείς, Λαμπτρείς, Αιγιλιείς, Αναφλύστιοι, Αζηνιείς, ούτοι οι μέχρι της άκρας Σουνίου ...

Ο Γερμανικός χάρτης δείχνει ερείπια οικισμών σε τέσσερα σημεία στον κάμπο της Αναβύσσου, Στον Άγιο Νικόλα, Στον Άγιο Γιώργη, Στον Άγιο Παντελεήμονα και στον οικισμό ΑΤΕ. Σίγουρα ήταν αρχαίοι οικισμοί εκεί, γιατί είχαν ιερό που το γκρέμισαν οι πρώτοι χριστιανοί και πάνω του έφτιαξαν τις εκκλησίες. Μια ακόμα απόδειξη είναι ότι σε αυτά τα σημεία ανακαλύφθηκαν σπουδαία νεκροταφεία των Γεωμετρικών και των Κλασσικών χρόνων όπως θα δούμε παρακάτω. Στον Άγιο Νικόλα μάλιστα υπήρχε και φρούριο και ασφαλές λιμάνι. Επίσης αρχαίο λιμάνι υπήρχε στη θέση που είναι το σημερινό λιμάνι της Φώκαιας, δηλαδή εδώ που μιλάμε τώρα. Όποιος κάνει μια βόλτα με μάσκα μπροστά από το λιμεναρχείο θα δει μέσα στη θάλασσα θεμέλια αρχαίων κτισμάτων. Μην ξεχνάτε ότι η θάλασσα την αρχαία εποχή ήταν καμιά πενηνταριά μέτρα πιο μέσα από την σημερινή ακτή.

Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι ο Δήμος του Αναφλύστου αποτελείτο τουλάχιστον από αυτούς τους τέσσερις οικισμούς.

Ο Δήμος του Αναφλύστου ήταν πατρίδα του μεγάλου πολιτικού Κλεισθένη, του πατέρα μπορούμε να πούμε της Αθηναϊκής δημοκρατίας καθώς και του ένδοξου στρατηγού Κόνωνα.

Η θέση του Δήμου των Θορών τοποθετείται στην περιοχή του Λαγονησιού.

Η θέση του Δήμου της Αιγιλίας τοποθετείται με σχετική βεβαιότητα, στον Όλυμπο, νότια από το ΚΤΕΟ, εκεί όπου βρίσκονται τα υδραγωγεία της Αναβύσσου και της Φώκαιας. Υπήρχαν εκεί πριν μερικά χρόνια εκτεταμένα ερείπια ενός μεγάλου οικισμού. Εκεί μάλιστα ανασκάφηκε η μεγάλη εκκλησία η Βασιλική του Ολύμπου.

Η θέση του Δήμου των Φρεαρίων τοποθετείται κατά μια εκδοχή νότια από τη Φέριζα όπου πριν από μερικά χρόνια υπήρχαν εκτεταμένα αρχαία ερείπια, και κατ άλλους μελετητές στην περιοχή του Αρί, όπου υπήρχε οικισμός μέχρι και τα χρόνια της τουρκοκρατίας. Ο δήμος Φρεαρίων ήταν πατρίδα του πολιτικού και στρατηγού Θεμιστοκλή νικητή της ναυμαχίας της Σαλαμίνας.

Η θέση του Δήμου της Ατήνης ή Αζηνίας τοποθετείται στην περιοχή του Χάρακα.

Η θέση του Δήμου Βήσας τοποθετείται με σιγουριά στην νότια περιοχή της Σιντερίνας, όπου έχουν βρεθεί σε πρόσφατες ανασκαφές κτίρια από την αγορά του οικισμού.

Και τέλος η θέση του Δήμου της Αμφιτροπής τοποθετείται με σιγουριά στο σημερινό Μητροπήσι, στο οροπέδιο που συναντάμε μόλις ανέβουμε τους λόφους στο δρόμο Αναβύσσου Κερατέας.

Αφού τοποθετήσαμε γεωγραφικά τις θέσεις των αρχαίων δήμων ας δούμε τώρα και με χρονολογική σειρά τα αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής.

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΑ

Η περιοχή μας κατοικήθηκε από τα πολύ παλιά χρόνια. Ίχνη μεγάλων προϊστορικών οικισμών έχουν βρεθεί στον Άγιο Νικόλα, στο Μαύρο Λιθάρι, Στο νησί Αρτζιντάς, στο Πυργάκι, στην Γερακίνα στον Άγιο Παντελεήμονα κ.α. Δυστυχώς δεν έχουν ερευνηθεί από τους αρχαιολόγους και έτσι δεν ξέρουμε με απόλυτη βεβαιότητα σε ποιο βάθος χρόνου φτάνουν αυτοί οι οικισμοί. Από επιφανειακά ευρήματα όμως μπορούμε να πούμε ότι φτάνουν μέχρι τους νεολιθικούς χρόνους δηλαδή μέχρι το 6.000 π.χ. Χωρίς βέβαια να αποκλείεται να βρεθούν σε βαθύτερα στρώματα και παλιότερα ίχνη.

Το περίεργο με την περιοχή μας είναι ότι δεν έχουν βρεθεί ίχνη της μυκηναϊκής εποχής. Αυτό μπορεί να σημαίνει ή ότι η περιοχή για κάποιο λόγο είχε εγκαταλειφθεί αυτή την περίοδο ή ότι η μεταγενέστερη πυκνή κατοίκηση εξαφάνισε αυτά τα ίχνη.

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ

Για τα επόμενα όμως χρόνια 900-700 π.χ. τα ονομαζόμενα και γεωμετρικά χρόνια Τα ίχνη μαρτυρούν ότι η περιοχή άκμαζε. Δύο μεγάλα νεκροταφεία αυτής της εποχής ανακαλύφθηκαν ασύλητα κατά το μεγαλύτερο μέρος και έδωσαν λαμπρά δείγματα της τέχνης αυτής της εποχής. Στο γεωμετρικό νεκροταφείο του Άγιου Παντελεήμονα, οι ανασκαφές του 1965 έδωσαν ένα μεγάλο πλούτο χρυσών κοσμημάτων και όμορφων γεωμετρικών αγγείων. Επίσης στο γεωμετρικό νεκροταφείο του Άγιου Γιώργη, η ανασκαφή του 1911 έδωσε ευρήματα εντυπωσιακά αν και δεν βρέθηκα εκεί χρυσά στολίδια. Οι πληροφορίες όμως που αποκομίσαμε ήταν πολύ σημαντικές και αν συνδυαστούν με νεώτερες ανακαλύψεις θα δώσουν σημαντικά νέα στοιχεία για την ιστορία της περιοχής.

ΑΡΧΑΪΚΑ

Τους επόμενους δύο αιώνες 700-500 πχ. την Αρχαϊκή ονομαζόμενη εποχή, η περιοχή μας γνώρισε την μεγαλύτερη άνθιση της ιστορίας της. Απόδειξη γι αυτό είναι οι, τουλάχιστον τέσσερις, θαυμάσιοι κούροι αυτής της εποχής, που βρέθηκαν εδώ. Πρέπει να ήταν πολύ σημαντικές και πολύ πλούσιες οι οικογένειες για να μπορέσουν να φτιάξουν αυτά τα αγάλματα στην μνήμη των νεκρών παλικαριών τους.

Από τους κούρους που βρέθηκαν εδώ, οι δύο, ο Κροίσος και ο Αριστόδικος εκτίθενται σε περίοπτη θέση στο αρχαιολογικό μουσείο των Αθηνών. Ένας άλλος εκτίθεται επίσης σε περίοπτη θέση στη γλυπτοθήκη του Μονάχου, και ένας στο Μητροπολιτικό μουσείο της νέας Υόρκης.

Αξίζει εδώ να αναφερθούμε στις περιπέτειες της εύρεσης των δύο κούρων που βρίσκονται στην Αθήνα, του Κροίσου και του Αριστόδικου

Ο Κροίσος βρέθηκε το 1937 από Κορωπιώτες αρχαιοκάπηλους, 100 μέτρα βόρεια από το πύργο του Μελισσουργού, δίπλα στον δρόμο Καλυβίων Αναβύσσου. Ακόμη σώζεται εκεί ο τύμβος πάνω στον οποίο ήταν στημένο το άγαλμα, μόνο που σήμερα κτίστηκε δίπλα του ένα σπίτι και τον μάντρωσε. Μετέφεραν λοιπόν το άγαλμα στην Ανάβυσσο, και από δω τον έστειλαν στο Παρίσι, όπου και τον πούλησαν σε έλληνα έμπορο αρχαιοτήτων. Όμως, μάλλον κάποιος που θεώρησε τον εαυτό του ριγμένο στην μοιρασιά, κάρφωσε τα καθέκαστα στην αστυνομία, και μετά από διάφορες περιπέτειες και πιέσεις στον έμπορο, κατάφεραν να τον πείσουν να στείλει πίσω το άγαλμα. Βρήκα αντίγραφα των εφημερίδων εκείνης της εποχής και έχει μεγάλο ενδιαφέρον να διαβάσει κανείς τα ολοσέλιδα αφιερώματα για την ιστορία εύρεσης και επιστροφής του κούρου.

Για τον Αριστόδικο η ιστορία που θα σας διηγηθώ είναι πρωτότυπη και δεν έχει δημοσιευτεί πουθενά. Συγκέντρωσα τα στοιχεία κομμάτι κομμάτι διασταυρώνοντας πληροφορίες ανθρώπων που έζησαν την εύρεση του αγάλματος. Μια μέρα λοιπόν την Άνοιξη του 1944 Τα αδέλφια Αριστείδης και Νικήτας Αποίκος όργωναν το κτήμα του Γιατρού Λιάπη γύρω στα 200 μέτρα βόρεια του Άγιου Παντελεήμονα δίπλα στον δρόμο Καλυβίων Αναβύσσου. Το αλέτρι τους πολλές φορές σκάλωνε σε κάποια μεγάλη πέτρα αλλά δεν έδινα σημασία. Εκείνη την μέρα όμως αποφάσισαν να ξεριζώσουν την πέτρα και να καθαρίσουν το χωράφι. Η πέτρα ήταν το άγαλμα του Αριστόδικου. Το νέο, ότι βρέθηκε άγαλμα, διαδόθηκε γρήγορα και πολλοί έτρεξαν να το δουν, μερικοί το θυμούνται ακόμα, ξαπλωμένο μέσα στο λάκκο, όπως μου είπαν. Από κει το μετέφεραν στο σπίτι του γιατρού στην Κερατέα. Ο γιατρός ήρθε σε επαφή με το αρχαιολογικό μουσείο και αποφάσισαν να το μεταφέρουν στην Αθήνα. Φοβόταν όμως ότι στο δρόμο θα το εύρισκαν οι Ιταλοί, που έκανα έλεγχο στο Σταυρό, και θα τους το έπαιρναν. Το φόρτωσαν λοιπόν σε ένα κάρο και το έκρυψαν κάτω από άχυρο, που τάχα πήγαινα να πουλήσουν στην Αθήνα. Στο Σταυρό τους σταμάτησαν οι Ιταλοί, και όπως έκαναν πάντα, είχαν μια μακρυά λόγχη και τρυπούσαν τα άχυρα μη τυχόν και από κάτω έκρυβαν όπλα. Οι θεοί της Ελλάδας όμως ήταν με το μέρος του νεκρού παλικαριού. Τρεις φορές κάρφωσε ο Ιταλός την λόγχη, την μια πέρασε ανάμεσα στα πόδια, την άλλη κάτω από το μπράτσο και την Τρίτη δίπλα από το λαιμό. Έτσι σώθηκε το σπουδαιότερο άγαλμα της αρχαϊκής ελληνικής τέχνης.

Για την σπουδαιότητα αυτών των δύο αγαλμάτων θα σας μεταφέρω τι έγραψε στην Ιστορία του Ελληνικού Εθνους ο μεγάλος αρχαιολόγος Μανώλης Ανδρόνικος.

 

Θα σταθούμε σε δυο επιτύμβιους κούρους που βρέθηκαν και οι δυο στην Ανάβυσσο και που τύχη αγαθή μας χάρισε και τις ενεπίγραφες θέσεις τους. Στη μια διαβάζουμε. Στήθι και οίκτιρον Κροίσου παρά σήμα θανόντος ον ποτ εν προμάχοις ώλεσε θούρος Αρης. Στη δεύτερη απλά Αριστοδίκου. Ο δεύτερος ο Αριστόδικος (γύρω στα 500 π.Χ.) είναι μια γενιά νεώτερος από τον Κροίσο (γύρω στα 525 π.Χ.)

Και στους δυο έχει λείψει το μειδίαμα, και οι δυο δεν είναι πια ανδρόπαιδες αλλά άνδρες. Ο Κροίσος έχει μια πρωτοείδωτη σωματική πληρότητα, η σάρκα είναι αφθονότερη από όσο στα περισσότερα αττικά έργα, το πρόσωπο έχει μια κατασκευή στέρεη και πλατιά, μιαν αυστηρή δομή και διάταξη όγκων. Ωστόσο δεν μπορεί να συγκριθεί με τον Αριστόδικο, που αποτελεί το ακρότατο σημείο της αρχαϊκής πλαστικής, στέκοντας ορόσημο και της τέχνης αυτής και του αιώνος που τελειώνει, ανοίγοντας την θύρα για την τέχνη μιας καινούργιας εποχής. Είναι ολόκληρος μια τεντωμένη χορδή έτοιμη να τιναχθεί. Συνθέτει σε μια εικόνα τα τρία στάδια της κίνησης, με μοναδική ένταση, αλλά συνάμα και με ελευθερία και άνεση. Η αρχαϊκή έκφραση του κούρου δεν έχει περιθώρια να προχωρήσει πέρα από μια τέτοια κατάκτηση.

ΚΛΑΣΣΙΚΑ

Στην επόμενη την Κλασσική εποχή, η περιοχή αναπτύσσεται ακόμη λόγω των μεταλλείων του Λαυρίου, μερικά από τα οποία βρίσκονται στην περιοχή μας, Αρί, Καστέλα Μητροπήσι κ.λ.π. Υπάρχουν μεγάλα κλασσικά νεκροταφεία, μερικά από τα οποία έχουν ανασκαφεί, με πλούσια ευρήματα, στην περιοχή της ΑΤΕ, του Ολύμπου, της Βόντα, του Αγίου Νικολάου, του Βαλμά, του Μελισσουργού , της Θέρμης, της Αγιας Ειρήνης κ.α. Επίσης σώζονται σε μεγάλο βαθμό οι μεταλλουργικές εγκαταστάσεις αυτής της εποχής στο Αρί. Της κλασσικής εποχής είναι και το σπήλαιο του Πάνα που βρίσκεται νότια από το Καταφύγι, κοντά στην τρύπια σπηλιά. Για χρόνια οι κάτοικοι ήξεραν την ύπαρξη του Μάλιστα πληροφορίες λένε ότι, από την κατοχή ακόμα, έβλεπαν διάφορους ξένους να τριγυρνάνε και να σκάβουν στην σπηλιά. Ακόμα και παιδιά έσκαβαν εκεί για πλάκα. Έμαθα για την ύπαρξη του από διηγήσεις παππούδων, όταν συγκέντρωνα πληροφορίες για την ιστορία της περιοχής. Το επισκεφθήκαμε με την έφορο αρχαιοτήτων κ. Οικονομάκου πριν λίγα χρόνια, και από μια πρόχειρη ανασκαφή με το συνεργείο της υπηρεσίας, ανακαλύφθηκαν δεκάδες σπασμένα αγγεία και μια μαρμάρινη κεφαλή αγαλματιδίου, προσφορές πιστών στο θεό Πάνα. Τα ευρήματα φιλοξενούνται σε μια προθήκη του αρχαιολογικού μουσείου του Λαυρίου. Την ίδια εποχή ο Δήμαρχος των Καλυβίων, που είναι και αρχαιολόγος, έμαθε από πληροφορίες γερόντων για την ύπαρξη του σπηλαίου και με την βοήθεια σπηλαιολόγων το αποτύπωσε και έγραψε και μια μελέτη. Δυστυχώς δεν υπήρχαν χρήματα για περαιτέρω ανασκαφές και αξιοποίηση του σπηλαίου για να γίνει επισκέψιμο. Ας γίνει αυτή η ομιλία απόψε αφορμή να διαθέσουν οι Κοινότητες της περιοχής μερικά κονδύλια για να αναδείξουν τους αρχαιολογικούς τόπους της περιοχής κάτι που θα βοηθήσει και στην ανάπτυξη του τουρισμού στην περιοχή μας.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΑ

Την Ελληνιστική και Ρωμαϊκή εποχή η περιοχή εξακολουθεί να ανθίζει αλλά γίνεται πεδίο συγκρούσεων των επιγόνων του μεγάλου Αλεξάνδρου. Από αυτή την εποχή σώζονται ερείπια από το φρούριο στον Χάρακα και στο νησί Πάτροκλος. Εξ άλλου χάραξ θα πει στρατόπεδο.

Σπουδαία Ρωμαϊκά κτίσματα υπάρχουν επίσης στη Θέρμη και στο Κάλμι στην περιοχή του πύργου του Μελισσουργού. Επίσης Ρωμαϊκό θεωρείται από μερικούς ερευνητές το μεγάλο υδραγωγείο στον Ολυμπο. Μάλιστα το ονομάζουν Αδριάνειο από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Ανδριανό. Το υδραγωγείο το οποίο σώζεται μέχρι σήμερα, για πολλά χρόνια ύδρευε τις κοινότητες μας. Ξεκινά από το βουνό πανί χωρίζεται σε διάφορους κλάδους διασχίζει τον Ολυμπο, και φτάνει τουλάχιστον μέχρι τον Άγιο Παντελεήμονα Είναι ένας αγωγός φτιαγμένος από πέτρινες πλάκες και έχει στα σημεία που είναι ορατό, διάμετρο περίπου 1Χ1.

Η κατασκευή ενός τόσο μεγάλου έργου, το οποίο κατασκεύστηκε κατά την άποψη μου πολύ παλαιότερο απότη Ρωμαϊκή εποχή, δείχνει το πόσο σημαντική ήταν η περιοχή μας την αρχαιότητα. Βεβαίως δεν έχει μελετηθεί από τους αρχαιολόγους και έτσι μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε.

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ

Την περίοδο του Βυζαντίου η περιοχή εξακολουθεί να ακμάζει, αν και έχει περιοριστεί αρκετά. Απόδειξη ακμής είναι και η μεγάλη εκκλησία η Βασιλική του Ολύμπου που ανακαλύφθηκε το 1952. Ίχνη μεγάλων οικισμών αυτής της περιόδου σώζονται στον Όλυμπο, στην ΑΤΕ, στο Καταφύγι, Στην Αγια Φωτεινή, κ.α.

Μετά η περιοχή συνεχώς φθίνει και στους τελευταίους αιώνες είχε εγκαταλειφθεί.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Κυρίες και κύριοι συγνώμη αν σας κούρασα Είναι πάρα πολλά αυτά που μπορούμε να πούμε για τον αρχαίο Ανάφλυστο. Ο χρόνος όμως είναι πολύ λίγος και έτσι αναγκαστικά περιοριστήκαμε σε μια μικρή περίληψη για να πάρουμε μια ιδέα. Όμως πρέπει όλοι να ενδιαφερθούμε και να μάθουμε για την περιοχή. Και ακόμη να ενδιαφερθούμε να περισώσουμε ότι έχει απομείνει από τα αρχαία ίχνη, μέχρι να τα μελετήσουν οι αρχαιολόγοι, για να μπορέσουν να συμπληρώσουν, όσο πιο σωστά γίνεται, αυτό το γοητευτικό παραμύθι που λέγεται ελληνική ιστορία.

Λαός που δεν γνωρίζει την ιστορία του οδεύει προς την εξαφάνιση.

Θα σας καληνυχτίσω με ένα ποίημα του εθνικού μας ποιητή του Κωστή Παλαμά

 

 

Η γη μας γη των άφθαρτων

αερικών και ειδώλων,

πασίχαρος και υπέρτατος

θεός μας είναι ο Απόλλων

Στα εντάφια λευκά σάβανα

γυρτός ο εσταυρωμένος

ειν ολόμορφος Αδωνις

ροδοπεριχυμένος

Η αρχαία ψυχή ζει μέσα μας

αθέλητα κρυμμένη,

ο μέγας Παν δεν πέθανεν

όχι, ο Παν δεν πεθαίνει

 

 

 

 

 

ΣΛΑΙΤΣ

Χάρτης περιοχής δικός μου

Χάρτης Δήμων αμερικάνικου ινστιτούτου

Αρχαιολογικος χάρτης δικός μου

Χάρτης Κάουπερτ

Χάρτης Τσιφλικιού

Χάρτης ΓΥΣ

Χάρτης ημερολογίου

Χάρτης παλιός

Κροίσος Αριστόδικος

Αγιος Νικόλας

Πυργάκι

γεωμετρικά αγγεία

γεωμετρικά αγγεία

γεωμετρικά αγγεία

γεωμετρικά αγγεία

γεωμετρικά αγγεία

Νέας Υόρκης

Μονάχου

Κροίσος

Αριστόδικος

Κροίσος Αριστόδικος

Σπηλιά Πάνα

Αρχαία σπηλιάς

Αγια Βαρβάρα παλαιοχριστιανικά

Κροίσος Αριστόδικος.

 

 

ΟΙ ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΝΑΝΕΩΝΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΕΜΠΛΟΥΤΙΖΟΝΤΑΙ ΣΥΝΕΧΩΣ!       construction.gif (1057 bytes)